Πότε ήταν η τελευταία φορά που δημιούργησες κάτι; Οτιδήποτε! Ένα φαγητό, μια ζωγραφιά, ένα παζλ; Να αφήσεις το κινητό στην άκρη για δύο ώρες και να επιτρέψεις σε ένα δημιούργημα να σε απορροφήσει;
Κάτι που κρατάει μακριά τους ανθρώπους από μία δημιουργική ασχολία είναι η εξής φράση: «Δεν έχω κάποιο ταλέντο». Μία εκνευριστικά αναληθής φράση, που δυστυχώς έχει ριζωθεί στο μυαλό πολλών ανθρώπων από μικρή ηλικία. Πριν προχωρήσουμε παρακάτω, ας ξεκαθαρίσουμε δύο βασικά πράγματα:
- Όλοι οι άνθρωποι έχουμε ταλέντο σε κάτι!
- Μπορείς να ασχοληθείς με μια δημιουργική δραστηριότητα ακόμη κι αν δεν έχεις ταλέντο σε αυτήν!
Άλλες φράσεις που ακούγονται συχνά όταν αναφερόμαστε σε μία δημιουργική ασχολία είναι οι ακόλουθες: «Είναι χάσιμο χρόνου» ή «Αυτά είναι για παιδιά». Κι έρχομαι εγώ να ρωτήσω: «Από πότε, το να αφιερώνεις το χρόνο σου σε εσένα είναι χάσιμο χρόνου;» και «Πότε σταμάτησες να είσαι παιδί;».
Θα δούμε παρακάτω, τι ψυχολογικά οφέλη μπορεί να μας προσφέρει η δημιουργία, πως μπορούμε να βάλουμε τη δημιουργία στη ζωή μας και γιατί το να μάθουμε να είμαστε δημιουργικοί θα έχει καθοριστικό αντίκτυπο σε όλους τους τομείς της ζωής μας.
Γιατί να δημιουργείς
Για πολλά χρόνια, είχε επικρατήσει η άποψη πως η δημιουργικότητα είναι ένα στοιχείο της ανθρώπινης προσωπικότητας, το οποίο κατέχουν μόνο λίγοι, ξεχωριστοί άνθρωποι, που έχουν μια έμφυτη τάση προς τη δημιουργία. Εκεί στηρίζεται και η φράση «Δεν έχω ταλέντο», την οποία χρησιμοποιούν πολλοί άνθρωποι, έχοντας την εντύπωση πως το ταλέντο και η δημιουργικότητα συνδέονται μόνο με κάποια μορφή τέχνης ή με κάποια επιστημονική ανακάλυψη. Η αλήθεια είναι όμως πως η δημιουργικότητα υπάρχει σε όλους μας. Σε αυτό το συμπέρασμα τείνουν οι ψυχολόγοι, που πιστεύουν πως ο καθένας από μας έχει την ικανότητα να δημιουργήσει, μια ικανότητα που με τις κατάλληλες ενέργειες μπορεί να αναπτυχθεί και να εφαρμοστεί στην απλή καθημερινή ζωή και όχι μόνο στην τέχνη ή την επιστήμη.
Έτσι λοιπόν, η χαρά της δημιουργίας είναι ένα συναίσθημα που μπορούμε να το νιώσουμε όλοι. Καταρχάς, είναι μια τρομερά αγχολυτική διαδικασία. Μία έρευνα του Βρετανικού Περιοδικού Ψυχικής Υγείας έδειξε πως το να γράφεις για ένα συναισθηματικό θέμα μειώνει τα επίπεδα κορτιζόλης (η κατεξοχήν ορμόνη του στρες). Η ενασχόληση με μια δημιουργική ασχολία μας δίνει τη δυνατότητα να ξεφύγουμε από την καθημερινότητα, να αποτραβηχτούμε για λίγο από τα δυσάρεστα που συνέβησαν μέσα στη μέρα και να εκτονώσουμε τα αρνητικά συναισθήματα που μας δημιουργήθηκαν. Θα μπορούσε επίσης να χαρακτηριστεί και ως μια μορφή διαλογισμού. Ένας τρόπος να σιγήσεις τον νου!
Κατά δεύτερον, η ηθική και ψυχική ικανοποίηση που αισθανόμαστε όταν έχουμε ολοκληρώσει το δημιούργημά μας είναι απερίγραπτη. Πέρα από τη μεγάλη χαρά που αισθανόμαστε, καθώς φέραμε εις πέρας ένα δύσκολο έργο, τονώνεται και η αυτοπεποίθησή μας. Αισθανόμαστε περήφανοι για αυτό που καταφέραμε, ένα συναίσθημα που ενισχύεται όταν και άλλοι άνθρωποι θαυμάζουν το δημιούργημά μας. Είναι πολύ σημαντικό και για τα παιδιά αλλά και για τους ενήλικες να ακούνε θετικά σχόλια για την προσπάθειά τους και να παροτρύνονται από τους οικείους τους να συνεχίσουν. Από που λοιπόν μπορούμε να ξεκινήσουμε;
Πώς να δημιουργείς
Υπάρχουν αμέτρητοι τρόποι με τους οποίους μπορούμε να επωφεληθούμε από τη δημιουργία και αφού οι περισσότεροι πιστεύουν πως η δημιουργία συνδέεται απαραίτητα με την τέχνη, ας ξεκινήσουμε λοιπόν από εκεί. Ας πάρουμε για παράδειγμα τη ζωγραφική. Είμαι σίγουρος πως η τελευταία φορά που ζωγράφισες ήταν στο σχολείο. Μετά, οι περισσότεροι (βάζω και τον εαυτό μου μέσα), δεν ασχοληθήκαμε ποτέ ξανά με αυτήν. Γιατί; Γιατί πιθανότατα οι ζωγραφιές μας θυμίζουν ζωγραφιές παιδιών με σπιτάκια και ανθρωπάκια. Σε αυτό έχω να αντιπαραθέσω το εξής: «Που είναι το κακό με αυτό;» Δεν ζωγραφίζουμε με σκοπό να γίνουμε Η Φρίντα Κάλο ή ο Πικάσο ούτε για να γίνουμε επαγγελματίες ζωγράφοι. Ζωγραφίζουμε για τον εαυτό μας. Όταν ήμασταν παιδιά ζωγραφίζαμε γιατί το διασκεδάζαμε. Γιατί μας άρεσαν τα χρώματα, γιατί αποτυπώναμε την ψυχή μας στο χαρτί.
Το ίδιο μπορούμε να κάνουμε και τώρα. Η ζωγραφική είναι ένα παράδειγμα. Η λίστα είναι μεγάλη. Ποίηση, συγγραφή, τραγούδι, μουσική, αγγειοπλαστική, γλυπτική. Αν πάλι δε σε εκφράζει κάτι από αυτά, μπορείς να δημιουργήσεις με διαφορετικό τρόπο. Μπορείς να μαγειρέψεις το αγαπημένο σου φαγητό ήτο αγαπημένο σου γλυκό. Κι ας μην τρώγεται. Η διαδικασία έχει σημασία, όχι το αποτέλεσμα. Ακόμη, μπορείς να δημιουργήσεις τις κατάλληλες συνθήκες για ένα φυτό να ανθίσει και να αναπτυχθεί. Μπορείς να δημιουργήσεις έναν όμορφο χώρο για να ζεις, μία ιστοσελίδα ή ένα νέο app. Δεν υπάρχει περιορισμός στη δημιουργία. Κι αν η λέξη “ταλέντο” σου τριβελίζει ακόμη το μυαλό, ο μόνος τρόπος για να ανακαλύψεις το αν πραγματικά έχεις κάποιο ταλέντο, είναι να δοκιμάσεις μέχρι να το βρεις.
Πόσο σημαντικό είναι να δημιουργείς;
Υπάρχει κάτι άλλο πέρα από τα ψυχολογικά οφέλη του να δημιουργείς; Γιατί είναι τόσο σημαντικό να μάθουμε να δημιουργούμε; Γιατί το να ζεις, σημαίνει να δημιουργείς! Καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής σου δημιουργείς το χαρακτήρα σου, δημιουργείς φιλίες, δημιουργείς την καριέρα σου. Μπορεί να δημιουργήσεις μία επιχείρηση ή μία οικογένεια. Για να κάνεις το δημιούργημά σου όσο το δυνατόν καλύτερο, χρειάζονται μερικά βασικά πράγματα: να αφιερώσεις χρόνο και ενέργεια, να θέσεις προτεραιότητες, να πιστέψεις στον εαυτό σου! Αυτό ισχύει για όλα τα δημιουργήματά σου, από τα πιο εύκολα μέχρι τα πιο δύσκολα.
Ξεκίνα λοιπόν από τα απλά. Εκεί που το χειρότερο που μπορεί να πάει στραβά είναι να σπαταλήσεις μια λευκή κόλλα χαρτί ή να κάψεις ένα φαγητό. Δεν αλλάζει κάτι ως προς τη διαδικασία, μόνο στα μεγέθη. Και με τον καιρό, θα αρχίσεις να βλέπεις το δημιούργημά σου ως κάτι περισσότερο. Θα το βλέπεις ως ένα κομμάτι του εαυτού σου. Ένα κομμάτι από τη ζωή σου που θα υπάρχει μέσα σε αυτό που δημιούργησες.
“To create is to live twice”
Albert Camus
Glăveanu, V.-P. (2010). Principles for a Cultural Psychology of Creativity. Culture & Psychology, 16(2), 147–163.