Τα προβλήματα που προξενούν τα λάθη, μπορεί να είναι από ασήμαντα μέχρι πολύ σοβαρά. Τα μαθήματα που μας προσφέρουν όμως, είναι τα σημαντικότερα!
Τι είναι το λάθος;
Κάνοντας μια γρήγορη αναζήτηση για την ετυμολογία της λέξης, έπεσα πάνω σε δύο ορισμούς. Ο πρώτος, ορίζει το λάθος ως:
«ατυχής επιλογή, πράξη, εκτίμηση μιας κατάστασης».
Ο δεύτερος αναφέρεται στο λάθος ως:
«καθετί που αποκλίνει από τον κανόνα, κάτι που δε λέγεται ή που δε γίνεται σωστά».
Με μια πρώτη ματιά, θα μπορούσαμε να πούμε πως διακρίνονται δύο βασικές αιτίες για την επίτευξη ενός λάθους. Η πρώτη αιτία αφορά μια πράξη ή επιλογή που έγινε χωρίς να υπάρχει κάποια πρόθεση, μια άτυχη στιγμή! Η δεύτερη αφορά μια εσκεμμένη πράξη, μια απόφαση που πήραμε και η οποία μας έβγαλε εκτός κανόνα. Ας δούμε πιο αναλυτικά τις δύο περιπτώσεις.
Για την πρώτη περίπτωση, ας πάρουμε ως παράδειγμα τα μωρά. Τα μωρά συνήθως θα σπάσουν πράγματα, θα βάλουν στο στόμα τους διάφορα αντικείμενα, θα θέλουν να ακουμπήσουν επικίνδυνα ή αιχμηρά αντικείμενα και γενικά θα κάνουν όλα αυτά που «δεν πρέπει». Ο λόγος που συμβαίνει αυτό είναι γιατί ήρθαν σε ένα άγνωστο κόσμο που δε γνωρίζουν και προσπαθούν να τον μάθουν. Πώς τον μαθαίνουν; Κάνοντας το ένα λάθος πίσω απ’ τ’ άλλο! Είτε βλέποντας την αντίδραση των γονιών τους, είτε χτυπώντας, τα μωρά δέχονται ερεθίσματα από το περιβάλλον τους και κατανοούν τον τρόπο που λειτουργεί. Το να κάνουμε λάθη λοιπόν, αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της ανάπτυξης μας.
Στη δεύτερη περίπτωση, έχουμε την παραβίαση κάποιου κανόνα. Εκ πρώτης όψεως αυτό φαίνεται κακό, υπάρχουν όμως προϋποθέσεις κάτω από τις οποίες, το να αποκλίνεις από τον κανόνα είναι επαναστατικό. Για παράδειγμα, παλαιότερα η σκλαβιά αποτελούσε κανόνα στις ανθρώπινες κοινωνίες. Όμως, εξαιτίας εκείνων που «έκαναν λάθος» και πήγαν ενάντια σε αυτόν τον κανόνα, σήμερα η σκλαβιά θεωρείται λάθος. Αυτοί οι άνθρωποι, όχι μόνο άλλαξαν τα δεδομένα, αλλά κατήργησαν τον κανόνα. Άρα, μπορούμε να πούμε πως σε ορισμένες περιπτώσεις, το πρόβλημα δε βρίσκεται στο λάθος, αλλά στον κανόνα!
Γιατί φοβόμαστε να κάνουμε λάθος;
Φοβόμαστε το λάθος και ειδικότερα φοβόμαστε να αποτύχουμε, γιατί η αποτυχία μας προκαλεί αίσθημα ντροπής. Δεν είναι η αποτυχία αυτή καθαυτή που μας τρομοκρατεί, αλλά η ντροπή που τη συνοδεύει. Σύμφωνα με τους ειδικούς, η ντροπή είναι μια εξαιρετικά οδυνηρή εμπειρία, που οδηγεί το άτομο στην πεποίθηση ότι είναι αποτυχημένο, χαζό ή κακό. Επιπλέον, όταν αισθανόμαστε ντροπή, μας δημιουργείται η ψευδαίσθηση πως κάποιος μας κρίνει, πως δεν αξίζουμε αγάπη και πως κινδυνεύουμε να μας εγκαταλείψουν. Φόβοι βαθιά ριζωμένοι μέσα μας, που ακολουθούν το ανθρώπινο είδος από το ξεκίνημά του πριν από χιλιάδες χρόνια.
Τι μπορείς να κάνεις γι’ αυτό;
Ο καλύτερος τρόπος να ξεπεράσεις ένα φόβο είναι να τον αντιμετωπίσεις. Ας πάρουμε για παράδειγμα έναν άνθρωπο που φοβάται τη θάλασσα. Για να ξεπεράσει το φόβο του, πρέπει αρχικά να έρθει σε επαφή με τη θάλασσα και μετέπειτα να προσπαθήσει να μπει μέσα σε αυτήν. Έτσι και με την αποτυχία, πρέπει ναέρθεις σε επαφή με τα λάθη σου, να κατανοήσεις τι σε οδήγησε στο να τα διαπράξεις και να αποδεχθείς ότι θα κάνεις κι άλλα λάθη στο μέλλον.
“Το να αντιμετωπίσεις τους φόβους σου δεν σημαίνει ότι θα εξαφανιστούν, σημαίνει ότι θα γίνεις πιο θαρραλέος.”
Jordan P. Peterson
Και όπως ο άνθρωπος που φοβάται το νερό δε θα βουτήξει στη μέση της θάλασσας, αλλά θα μπει σιγά σιγά από την παραλία, έτσι κι εσύ πρέπει να αρχίσεις από τα μικρά λάθη. Σημασία έχει να συνειδητοποιήσεις ότι ένα λάθος δε θα σε οδηγήσει στην καταστροφή. Αντιθέτως τα λάθη, αν τα αντιμετωπίσεις κατάλληλα, θα σε οδηγήσουν προς την κατεύθυνση που θέλεις να ακολουθήσεις!
“Από λάθος σε λάθος, ανακαλύπτει κανείς ολόκληρη την αλήθεια.“
Sigmund Freud
Γιατί να το κάνεις;
Μόνο όταν αντιμετωπίσεις τον φόβο σου θα καταφέρεις να απελευθερωθείς από την επίδραση που ασκεί πάνω σου. Έχοντας κατανοήσει τις επιπτώσεις που είχε ο φόβος της αποτυχίας στον εαυτό σου, θα μπορέσεις να δείξεις κατανόηση στα λάθη των άλλων. Η ψύχραιμη αντίδραση, θα σου προσφέρει ηρεμία και λιγότερο στρες. Με το παράδειγμά σου θα δείξεις στους ανθρώπους που σε περιβάλλουν πως υπάρχει κι άλλος δρόμος.
“Καθώς απελευθερωνόμαστε από τους φόβους μας, η παρουσία μας αυτομάτως ελευθερώνει και τους άλλους.“
Marianne Williamson
Η οικογένειά σου, οι φίλοι σου, οι συνάδελφοί σου θα αισθανθούν ασφάλεια και μεγαλύτερη οικειότητα κοντά σου. Έτσι θα υπάρξει βελτίωση στις σχέσεις σου και κατ’ επέκταση στο περιβάλλον μέσα στο οποίο ζεις.
Τα λάθη είναι αναπόσπαστο κομμάτι της επιτυχίας. Όποιος άνθρωπος πέτυχε κάτι στη ζωή του θα στο επιβεβαιώσει. Δεν υπάρχει τίποτα σίγουρο στη ζωή, πέρα από την αβεβαιότητα. Μπορεί αυτό να σε τρομάζει, εγώ όμως πιστεύω πως είναι η μεγαλύτερη λύτρωση. Αν όλα μπορούν να συμβούν έτσι κι αλλιώς, τότε γιατί να μη δοκιμάσεις; Κι αν κάνεις λάθος; Ίσως αυτό που θεωρείς εσύ λάθος, για κάποιον άλλον να είναι σωστό. Πολλές σπουδαίες ανακαλύψεις γεννήθηκαν από κάποιο «λάθος». Μπορεί η αυριανή πρωτοποριακή ανακάλυψη, να κρύβεται στο λάθος που φοβάσαι να κάνεις σήμερα!
Elliot, A. J., & Thrash, T. M. (2004). The Intergenerational Transmission of Fear of Failure.
Personality and Social Psychology Bulletin, 30(8), 957–971. doi:10.1177/0146167203262024